Çalışma Ortamı Gözetimi

İşçilerin sağlık Gözetimi; işçilerin sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile isçilere verilecek her türlü sağlık hizmetini kapsar iken Çalışma ortamının gözetimi “sağlık ve güvenlik tehlikelerine karşı yürütülecek her türlü önleyici ve düzeltici faaliyeti kapsar”
İşçilerin sağlık Gözetimi kapsamda yürütülen faaliyetler çoğunlukla işyeri hekiminin görevidir, ancak çalışma ortamının gözetimi kapsamında yürütülen faaliyetler çoğunlukla “İş Güvenliği Uzmanının Görevlerin” arasındadır.
İşçilerin sağlık gözetimine ve çalışma ortamının gözetimine ait bütün bilgiler, işyeri sağlık ve güvenlik birimi veya ortak sağlık ve güvenlik birimince kayıt altına alınır ve belgeler 10 yıl süreyle saklanır.
• İşçilerin sağlığının çalışma şartlarından etkilenip etkilenmediğinin belirlenmesinde; işe giriş ve periyodik sağlık kontrolleri, hastalık ve sağlık sorunları ile ilgili yapılan başvuruların günlük ve aylık kayıtları ile iş kazaları ve meslek hastalıkları, işe devamsızlık, zararlı ve tehlikeli madde kayıtları kullanılır.
• İşyeri sağlık ve güvenlik birimi ile ortak sağlık ve güvenlik birimleri, işçilerin sağlık bilgileri, yaptıkları işler ve çalıştıkları ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçlarının, işyerindeki kişisel sağlık dosyalarında, gizlilik ilkesine uyularak saklanmasını sağlar.
• İşveren, işçiler ve temsilcileri ile varsa iş sağlığı ve güvenliği kurulunun, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kayıt ve istatistiklere ulaşabilmesini sağlar.
• İşyeri sağlık ve güvenlik birimi ile ortak sağlık ve güvenlik birimleri, işyerinde meydana gelen bütün iş kazalarını ve meslek hastalıklarını kaydeder ve bunlarla ilgili rapor hazırlar, iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili kayıt ve takip işlemlerinde yönetmelik EK- 2’sinde verilen örnek formlar kullanır. İş kazaları ve meslek hastalıklarının kayıtlarını değerlendirerek kaynaklarını belirler ve bunlara yönelik tedbirleri geliştirir.
Yürütülecek hizmetler ile ilgili olarak yıllık çalışma planı hazırlanır ve hazırlanan plan işveren tarafından onaylanır. Onaylanan plan işyerinde ilan edilir. Bir nüshası işyeri sağlık ve güvenlik birimi ile ortak sağlık ve güvenlik birimince kayıt altına alınır.
İşyerindeki sağlık gözetimi ve çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydedilir, yönetmelik Ek-3’ünde belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporu hazırlayarak işverene, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna ve Genel Müdürlüğe gönderilir. Genel Müdürlüğe gönderilen yıllık değerlendirme raporu, yazılı olarak ve elektronik ortamda iletilir. Bu bilgiler, sağlık Bakanlığı Temel sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğüne, Genel Müdürlük tarafından elektronik ortamda bildirilir.
İş Güvenliği Uzmanının Çalışma Ortamı Gözetimi İle İlgili Görevleri;
15.08.2009 tarihli ve 27320 sayılı “İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimleri hakkında yönetmelik” kapsamında . İş güvenliği uzmanlarının çalışma ortamı gözetimi ile ilgili görevleri şunlardır;
(îlgili yönetmelikte yer alan îş güvenliği uzmanlarının görevleri arasından çalışma ortamı gözetimi ile ilişkili olan görevler seçilerek burada verilmiştir)
. İş güvenliği uzmanlarının görevleri
• İşyerinde, gece postaları da dahil olmak üzere çalışma ortamının gözetimini yapmak,
• İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, risk analizinin ve risk değerlendirmesinin yapılması, tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik tedbirlere öncelik verilerek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için işçilerin veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamak, ölçüm, analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamak, alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve uygulamaların takibini yapmak,
• İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulamaların takibini yapmak,
• İş sağlığı ve güvenliği kuruluna katılarak çalışma ortamının gözetimi ile ilgili gerekli açıklamalarda bulunmak, danışmanlık yapmak ve kurulda alınan kararların uygulanmasını izlemek,
• İşyerinde meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak düzeltici faaliyet planlarını yapmak ve uygulamaları takip etmek,
• İşyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı ya da yeni makine, tezgah ve cihaz alınacağı durumlarda inceleme ve araştırma yaparak sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçim yapılması için işverene tavsiyelerde bulunmak,
• İşyerindeki çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yönetmeliğin Ek-3’ünde belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak,
SAĞLIK GÖZETİMİNDE YÜKÜMLÜLÜKLER ve BİLGİLERİN MUHAFAZASI
Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler muhafaza edilir.
Çalışanların sağlık bilgileri, yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır.
sağlık birimi, çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır. Yükümlülük süresi bu süreyi aşan meslek hastalığı riski bulunan işyerlerinde, belirlenen risklerle ilgili evrakların saklanması yükümlülük süresine kadar uzar. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde, yeni işveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. Eski işveren, kişisel sağlık dosyasının onaylı bir örneğini gönderir.

İŞYERİ ORTAM ÖLÇÜMLERİ

İşveren çalışma ortamında çalışanların sağlık ve güvenliğini olumsuz etkilemesini önlemek üzere gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapmakla ve ideal bir çalışma ortamı oluşturmakla yükümlüdür.
İş yeri ortamında işin gerektirdiği riskler değerlendirilerek; gürültü, titreşim, toz ve gaz gibi fiziksel ve kimyasal faktörlerle, kişisel maruziyet açısından gürültü, toz, gaz, titreşim ölçümleri, işyeri aydınlatılması, termal konfor şartlarının (sıcaklık, nem oranı, hava akım hızı v.s.) ölçülmesi gereklidir.

İşyeri Ölçümleri:

İşyeri Gürültü Ölçümü ve Gürültü Haritası çıkarılması İşyeri Toz Ölçümü
İşyeri Aydınlatma (Işık Şiddeti) Ölçümü
İşyeri Termal Konfor Ölçümü (Nem, Isı, hava akım hızı vb.)
Kimyasal Maddelerin Ortam Ölçümü (Organik Buhar, Gaz Buhar Ölçümü)
Genel vibrasyon ölçümleri ve el, kol, bacak vibrasyon ölçümleri
Dış ortam ve çevresel ölçümler:
Baca Gazı (Emisyon) Analizleri Uçucu Organik Bileşenler (VOC) Hava kalitesi Ölçümü ve Modellemesi
Toz Ölçümü
Toz, genellikle tanecik büyüklüğü 300 mikronun altında olan katı tanecikler için kullanılan genel bir sözcüktür. Daima hava veya başka bir gaz içinde karışım halinde bulunur. Tozlar;
görüş sahasını azaltır çalışanları rahatsız eder, iş randımanını düşürür, meslek hastalıklarına sebep olur.
Solunum yoluyla akciğerlerdeki alveollere kadar ulaşan ve orada birikerek pnömokonyoz denilen toz hastalığı grubuna sebep olan tozların büyüklükleri 0,5-5 mikron arasındadır.
Bir çok sektör toz yönünden riskli iş kollarıdır. Bu nedenle bu iş kollarında periyodik toz ölçümleri yapılmalıdır. Toz ölçümü yapılması gereken başlıca iş kolları;
Kömür, tahta, ağaç, tahıl, mineraller, metaller, cevherler, maden ocaklarındaki her türlü işlem ve bunlara benzer pek çok iş ve iş kolunda oluşan toz periyodik olarak kontrol ettirilmelidir.
İşyerlerinde işin yürütümü esnasında işlem gereği bazı gazların ortama yayılması söz konusu olabilir. Eğer gazların ortama yayılmasını önlemek amacı ile etkili bir havalandırma sistemi yoksa, bu tür işyerlerinde, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önüne geçebilmek amacıyla, işyeri ortam havasında bulunan gazların ölçümü ve izlenmesi gerekmektedir.
Genellikle boya ve kaynak işlerinin yapıldığı işletmelerde, dökümhaneler ve diğer tüm işyerlerinde bu sorun mevcuttur.

1. GÜRÜLTÜ ÖLÇÜMLERİ:

Gürültü, işyerlerinde en fazla rastlanan sağlık sorunudur. Gürültünün, işçilerin işitme duyusu üzerinde kalıcı etkisi olabildiği gibi, sinir bozukluğu, uykusuzluk ve yorgunluk yaptığı da bilinmektedir. Gürültü insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz yönde etkileyen, fizyolojik ve psikolojik dengelerini bozabilen, iç performansını azaltan, çevrenin hoşluğunu ve sakinliğini yok ederek niteliğini değiştiren bir tür kirliliktir.
Her işverenin, gürültülü işlerin yapıldığı yerlerde;
* Çalışma ortamında gürültü düzeyini belirli aralarla ölçtürmesi,
* İşçilerin belirli aralarla işitme düzeylerini (odyogram) ölçtürmesi,
* İşçilere gürültünün zararları ve korunma yolları konusunda eğitim aldırması ve bu eğitimlerin periyodik olarak tekrarlanması,
* Gürültünün işçinin kulağına ulaşmadan engellenmesi için önlemler aldırması, çalışma ortamının yeniden düzenlenmesi ve izlenmesi için danışmanlık hizmetinden yararlanması gerekir.
Gürültü Haritası; İş Sağlığı ve Güvenliği açısından dozimetrik, lokal ölçümler yapılmalı ve tüm tezgah, makine ve ünitelerin gürültü seviyeleri tespit edilerek işyeri yerleşim planı üzerine ’Gürültü seviyesi eğrileri’ veya ’Izgara haritası’ yöntemleri kullanılarak tesis içi gürültü haritası çıkarılmalıdır.

2. GAZ-BUHAR ÖLÇÜMÜ:

İşin yürütümü sırasında oluşan gaz ve buharlar önlem alınmazsa sağlık sorunlarına yol açabilecek maruziyetlere neden olabilirler. Gaz – buhar ölçümlerinde farklı yöntem ve teknikler kullanılır.
A) Kolorimetrik Yöntem; Cam bir tüp içinde bulunan ve duyarlı olduğu gaz ve buharlara göre özel maddelerle emdirilmiş materyalden, çalışma ortam havası belli hacim ve hızda geçirilerek renk dönüşümünün sağlandığı bir yöntemdir.
B) Kromatografik Yöntem; Gaz pompaları vasıtasıyla çalışma ortam havası belli hacim ve hızda aktif karbon içeren cam bir tüpten geçirilerek ortamdaki kimyasalların aktif karbonda absorblanması sağlanır. Absorblanan kimyasallar ve bileşikleri kullanılan dedektörün duyarsız olduğu bir sıvıya desorbe edilerek gaz kromatografide kantitatif olarak analizi sağlanır.
C) Sensör-Dedektör Yöntemi; Genellikle ölçümü yapılacak gaz ve bileşiklere hassas sensör, dedektör ve dalga boylarının kullanıldığı portatif cihazlar çalışanın üzerine takılarak veya sabit bir noktadan ölçüm yapılır. Bu tür yöntemde ek bir laboratuvar çalışması gerektirmez ve ölçüm sonuçları cihaz monitöründe anında izlenebilir.

3. TERMAL KONFOR

Termal konfor, çalışma ve dinlenme hayatının her anında ortamda ısı rahatlığı için en uygun iklim koşullarının sağlanması demektir. Termal konfor kişinin kendini en rahat hissettiği ortamdır. Kişisel özelliklere göre değişmekle birlikte termal konforu etkileyen asıl faktör
ortamdaki hava hareketi, nem düzeyi ve
termometre ile ölçülen hava sıcaklığıdır. Termal konforun belirleyicilerini ölçerken; hava sıcaklığı cıvalı termometre ile, havanın bağıl nemi psikrometre ile, ışınım sıcaklığı globe termometreler ile,
hava akım hızı(m/sn) katatermometre ya da termik anamometre ile ölçülür. Ortamdaki ısı artacak olursa organizmanın yanıtları;
• Öncelikle nabız sayısı ve kalp hızı artar,
• Deri yüzeyi ısınır ve kan dolaşımı hızlanır,
• Vücut yüzeyine daha fazla kan gider,
• Terleme başlar ve oluşan vücut ısı azalması yüksek ısının etkisini azaltır
• Beden duruşu değişir
• Uzun vadede vücut yağ dokusunda artış olur.
Etkilenim devam ederse ve hipertermi durumu artarsa; terleme durur, deri kurur, bilinç bulanıklığı, kas krampları, baş ağrısı, bulantı, kusma ve tehlikeli düzeyde beden ısı artışı oluşur.
Kışın uygun giyimli bir kişide uygun ortam ısısı 20-22 0C dir. Yazın ise 20-24 0C lik bir ortam ısısı en uygun ısı değeri olarak belirtilmektedir (2,10).
Çok soğuk ve çok sıcak ortamlar kişinin çalışma etkinliğini düşürür. İdeal çalışma sıcaklığı 15 0C altında olmamalıdır. Ancak hafif işlerde yada durağan kişilerde bu ısı değeri rahat bir değer değildir.

Yapılan iş Gerekli asgari luks miktarı
Genel 20-100
Detayları kabaca görme 150
Detayları orta derecede 300
görme
Detayları iyice görme 700
Çok iyi görme 1500
Çok ince işler (saatçilik gibi) 3000 veya daha fazla

Aydınlatılacak yerin aydınlatma ihtiyacının tespiti:

İhtiyaç lüx ünitesi üzerine ölçülüp ifade edilir. Çeşitli yerlerin lüx ihtiyaçları başka başkadır ve bu miktar her şeyden evvel yapılacak işe göre değişir. Sanayide işin inceliğine ve tehlikesine göre 50-200 lux düzeyinde aydınlatma gerekebilir
Sayılan ortamlarda yaşayanların özelliklerine göre bu değerler arttırılabilir. Örneğin, çoğunlukla yaşlı kişilerin yaşadığı ve çalıştığı ortamlarda aydınlantma şiddeti artırılmalıdır.
Görüşü bozuk olan kişiler veya görme defektleri olanlara normal görenlere göre daha fazla aydınlatma şiddeti gereklidir.
Aydınlatma standartları genellikle çalışma alanı üzerine düşen aydınlatma miktarı olarak ölçülür ve standartlar buna göre belirlenmiştir.

TİTREŞİM-VİBRASYON ÖLÇÜMLERİ:

Endüstride son zamanlarda popülerliği artan Titreşim (Vibrasyon) analizi ile makinelerin arızalarının önceden tespitine yönelik ölçümler yapılmaktadır. Makine bakımında temel olarak yapılan işlem, sağlıklı durumdaki bir makinenin titreşim seviye kaydının, belli periyotlarda yapılan ölçümlerde alınan kayıtlarla karşılaştırılmasından ibarettir.
Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde 79’da Titreşim (vibrasyon) yapan aletlerle yapılan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler alınacaktır. Hükmü vardır.
İşçilerin mekanik titreşime maruz kalmaları sonucu ortaya çıkabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden korunmalarını sağlamak amaçlanmıştır.
Titreşim Yönetmeliği Madde 5 gereğince sınır değerler mevcuttur.
İş Kanunu uyarınca hazırlanan Titreşim Yönetmeliği işçilerin mekanik titreşime maruz kalmaları sonucu ortaya çıkabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden korunmalarını sağlamak için alınması gerekli önlemleri belirlemektir.

Bilen Osgb

Comments are closed.